Χαρίτων Χαρούσης

ΟΙ ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Πρόβα τακτικών και δογμάτων

Η συμμετοχή ξένων δυνάμεων, η πορεία των αεροπορικών επιχειρήσεων, η εξέλιξη της αεροπορικής τεχνολογίας και η δοκιμή αεροπορικών τακτικών και δογμάτων στον Εμφύλιο Πόλεμο.

Διονύσιος Γιατράς

ΤΟ «ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΜΕΤΩΠΟ»

Οι μάχες στην Ανδαλουσία

Η κατάληψη της νότιας Ισπανίας από τις δυνάμεις του Φράνκο: στρατηγική, προέλαση και καταπίεση.

Antony Beevor

Μτφρ. Πέτρος Τσαλπατούρος

Η ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα προς αποφυγήν

Το κείμενο αναλύει τα πολιτικά, κοινωνικά και ιδεολογικά αίτια που οδήγησαν στον εμφύλιο σπαραγμό, καθώς και τις μακροχρόνιες συνέπειές του στην ισπανική κοινωνία και πολιτική ζωή.

Ιωάννης Βαρσαμής

H ΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΜΑΤΩΝ ΜΑΧΗΣ

To «κέντρο δοκιμών» για τον επερχόμενο παγκόσμιο πόλεμο

Η επιχειρησιακή χρήση αρμάτων μάχης στον Ισπανικό Εμφύλιο παρήγαγε σημαντικά διδάγματα που επισκιάστηκαν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μιχαήλ Ηλ. Ντασκαγιάννης

Η ΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Εφαρμογή των στρατιωτικών και πολιτικών μεθόδων του Στάλιν στην Ισπανία

Η σταλινική πολιτική συνδύασε την ιδεολογική αλληλεγγύη με τον ψυχρό γεωπολιτικό υπολογισμό.

Leonard Heinz

Μτφρ. Βασίλειος Π. Αναστασόπουλος

Η ΝΑΥΤΙΚΗ ΙΣΧΥΣ

Τα προεόρτια των ναυτικών δρώμενων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Από ναυτική άποψη, η εμφύλια σύγκρουση που συγκλόνισε την Ισπανία τη δεκαετία του 1930 ήταν ένας άγνωστος πόλεμος, γεμάτος με πρωτόγνωρες τακτικές.

Νικόλαος Νικολάου

ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΘΕΛΟΝΤΕΣ

Η εμπλοκή της Ελλάδας στην εμφύλια σύρραξη

Η διττή στάση του επίσημου ελληνικού κράτους στον Ισπανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Η περιγραφή της δράσης των Ελλήνων εθελοντών, από την Ελλάδα και την Ομογένεια, στη σύρραξη.

Η διαχρονική επικαιρότητα της Γκερνίκα

Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος δεσπόζει ως ιστορικό γεγονός και θεωρείται προοίμιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι συγκρούσεις μεταξύ Εθνικιστών και Δημοκρατικών δεν ήταν αποκλειστικώς εσωτερική υπόθεση, αλλά γρήγορα εξελίχθηκαν σε αντικείμενο εκμετάλλευσης από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής. Ήδη από την έναρξή του, το 1936, απετέλεσε πεδίο εκτεταμένων δοκιμών για νέα όπλα και τακτικές. Η τακτική του Κεραυνοβόλου Πολέμου (Blitzkrieg) πρωτοδοκιμάστηκε στην Ιβηρική Χερσόνησο, όπως και η μαζική αερομεταφορά δυνάμεων και υλικών, αλλά και τρομοκρατικοί βομβαρδισμοί αμάχων τύπου Γκερνίκα. Αντίστοιχη συνεισφορά είχε και η Ιταλία του Μουσολίνι, ενώ και η Σοβιετική Ένωση έλαβε μέρος στη σύγκρουση ενισχύοντας τους Δημοκρατικούς. Η πολιτική μη επέμβασης Βρετανών και Γάλλων πρακτικά ενθάρρυνε τόσο τον Φράνκο όσο και τον Χίτλερ να εντείνουν τη δράση τους. Πρακτικά, λοιπόν, ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος απετέλεσε μια ένοπλη σύγκρουση διά αντιπροσώπων και μία αντιπαράθεση συμμαχιών και ιδεολογιών, προετοιμάζοντας το έδαφος για την επερχόμενη παγκόσμια σύρραξη.

Ο ρόλος της Ισπανίας κατά τον ρου των γεγονότων της παγκόσμιας σύγκρουσης ήταν σύνθετος και εν μέρει διφορούμενος. Καίτοι επισήμως διακήρυξε, το 1939, την ουδετερότητά της. Από το 1940, η χώρα έλαβε θέση μη εμπόλεμου και υπέρ του ’ξονα. Στην περιβόητη συνάντηση στο Χενταγιέ ο Φράνκο αντιστάθηκε στις πιέσεις του Χίτλερ για ξεκάθαρη είσοδο της Ισπανίας στον πόλεμο, ενδεχομένως και λόγω των υψηλών ανταλλαγμάτων που αιτήθηκε για τη χώρα του, όπως την παραχώρηση του Γιβραλτάρ και των γαλλικών κτήσεων στην Αφρική. Ωστόσο, Ισπανοί στρατιώτες συμμετείχαν επί του πεδίου στο πλευρό του ’ξονα, συμβάλλοντας στην επάνδρωση του Ανατολικού Μετώπου με τη Μεραρχία Azul. Η χώρα επίσης παρείχε μεγάλες διευκολύνσεις στις δυνάμεις του ’ξονα. Μετά την καταστροφή στο Στάλινγκραντ και κατόπιν συμμαχικών πιέσεων αποσύρθηκαν, και η Ισπανία τήρησε στάση ουδετερότητας έως τη λήξη του πολέμου. Παρέμεινε δε σε ένα άτυπο καθεστώς διεθνούς απομόνωσης για κάποια χρόνια, έως ότου να επανενταχθεί πλήρως στους δυτικούς θεσμούς.

Σήμερα η Ισπανία αποτελεί μια σταθερή δημοκρατία και συμμετέχει ενεργά στις συμμαχικές δραστηριότητες και τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις. Η συνεισφορά της στην υλική υποστήριξη της μαχόμενης Ουκρανίας είναι σταθερή. Ωστόσο, διαφώνησε ανοικτά με τις επιχειρήσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ κατά του Ιράν, ενώ ακολουθεί μια σχετικά αποκλίνουσα θέση στο θέμα της Παλαιστίνης σε σχέση με την πολυφωνούσα Ευρωπαϊκή Ένωση.

Οι ομοιότητες με τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο είναι πολλές και προφανείς. Η χρονική σύμπτωση και οι σχετικά παράλληλες εξελίξεις στο πολιτικό σκέλος απετέλεσαν χρήσιμα μαθήματα για τους δύο μεσογειακούς λαούς. Ασφαλώς δεν αναμένει κανείς την απόλυτη ταύτιση στο θέμα της αντιμετώπισης των πολιτικών παθών, ούτε και την κοινή στάση αμφοτέρων των κοινωνιών στο θέμα της μεταγενέστερης διαχείρισης του παρελθόντος. Ο βαθμός ωριμότητας και οι ιστορικές καταβολές των δύο λαών διαφέρουν σημαντικά, και, ως εκ τούτου, τα αποτελέσματα αναγκαστικά αποκλίνουν μεταξύ τους.

Οι συγκρίσεις του σήμερα με το 1936 και την προπολεμική περίοδο είναι αναπόφευκτες, μα και διαφωτιστικές. Το ξέσπασμα του Εμφυλίου στην Ισπανία απέδειξε, για πολλοστή φορά στις ανθρώπινες κοινωνίες, πού μπορεί να οδηγήσει η ακραία πόλωση και η πίστη κάθε πλευράς ότι μόνο η ίδια αποτελεί εγγυητή της ειρήνης, ενώ η αντίπαλη πλευρά φαντάζει ως απειλή για το δημοκρατικό πολίτευμα. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να παρατηρηθεί σήμερα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες με την αντιπαράθεση ακροαριστεράς και ακροδεξιάς. Και οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν το μερίδιό τους σε αυτό το διχαστικό περιβάλλον, με το υπαρκτό χάσμα μεταξύ των υποστηρικτών τού εν ενεργεία Προέδρου Τραμπ και των αμφισβητούντων αυτού.

Επιπρόσθετα, η ισπανική κοινωνία φαίνεται να διαθέτει πλέον την ωριμότητα να διαχειρίζεται τις αναπόφευκτες διαφωνίες εντός μιας δημοκρατίας, χωρίς την καταφυγή στα όπλα. Οι εσωτερικές διενέξεις (αίτημα αυτονομίας της Καταλονίας, αντιδράσεις στην πολιτική τής νυν κυβέρνησης στο μεταναστευτικό κ.λπ.) αντιμετωπίζονται επί της βάσης των δημοκρατικών θεσμών και υπό τη σκέπη ενός ευνομούμενου κράτους δικαίου. Ταυτόχρονα, το αιματηρό μάθημα της ουδετερότητας του 1939 έναντι των αναθεωρητών δείχνει τον δρόμο στη σύγχρονη Ισπανία, η οποία λαμβάνει ενεργό ρόλο στις σημερινές διενέξεις.

Στο ίδιο το τακτικό και στρατηγικό σκέλος, ο Ισπανικός Εμφύλιος εμφανίζει τρομακτικές ομοιότητες με τα σημερινά πεδία μαχών. Ακριβώς ό,τι συνέβη στα πεδία συγκρούσεων, το 1936, παρατηρείται και σήμερα: νέα όπλα και τακτικές, καθώς και αφανής εμπλοκή παρασκηνιακών δρώντων παρατηρούνται στις μάχες στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Ασφαλώς ο πόλεμος μέσω αντιπροσώπων παρατηρείται από την προϊστορία ακόμη, ωστόσο, το 1936, απέδειξε ότι ακόμη και σήμερα ένα περιφερειακό μέτωπο αποτελεί την ιδανική ευκαιρία για μεγαλύτερους παίκτες να δοκιμάσουν νέους εξοπλισμούς και συνασπισμούς.

Το ισπανικό δράμα αποτελεί μια αιματηρή παρακαταθήκη, την οποία η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να αγνοήσει. Μας διδάσκει ότι η δημοκρατία εισέρχεται σε επικίνδυνες ατραπούς όταν ενισχύονται οι φωνές ακροαριστεράς και ακροδεξιάς. Βασικοί πυλώνες της παραμένουν ο μετριοπαθής διάλογος, ο συμβιβασμός και η εμπιστοσύνη στους θεσμούς μιας συντεταγμένης πολιτείας. Το παρόν τεύχος του περιοδικού ρίχνει μια ξεκάθαρη ματιά στο παρελθόν του Ισπανικού Εμφυλίου, επιχειρώντας να αντιμετωπίσει θαρραλέα το μέλλον.