Το Ελαιοχώρι, ο τόπος όπου μεγάλωσα, είναι ένα ημιορεινό «Καστριτοχώρι» της Κυνουρίας, με τα σπίτια του απλωμένα στα ανατολικά ριζοβούνια του όρους Παρθενίου. Παλιότερα το χωριό ονομαζόταν Μάσκλινα, ονομασία σλαβικής προέλευσης που σημαίνει «τόπος με ελιές».

Σε αυτόν τον σχεδόν άνυδρο τόπο, οι βιοπαλαιστές συμπατριώτες μου κατάφεραν να στήσουν τα νοικοκυριά τους, παλεύοντας με νύχια και με δόντια επί περίπου δύο αιώνες. Καθοριστικός παράγοντας για την ανάπτυξη του οικισμού υπήρξε η διέλευση του σιδηροδρομικού δικτύου μέσα από αυτόν, γεγονός που τον κατέστησε διαμετακομιστικό κέντρο ανθρώπων και εμπορευμάτων για ολόκληρη σχεδόν τη Βόρεια Κυνουρία, σε συνδυασμό με την υποτυπώδη ανάπτυξη του οδικού δικτύου στην περιοχή για πολλές δεκαετίες.

Τη δεκαετία του 1920, το χωριό βρέθηκε στο απόγειο της πληθυσμιακής του ακμής, φτάνοντας τους 1.000 κατοίκους. Έκτοτε ο πληθυσμός του συνεχώς μειώνεται και γηράσκει, ακολουθώντας τη μοίρα όλων των ορεινών οικισμών της ελληνικής υπαίθρου. Ωστόσο, οι κάτοικοί του, στο πέρασμά τους, έχουν αφήσει το αδρό αποτύπωμά τους στην κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική εξέλιξη της ευρύτερης περιοχής μας, των γειτονικών αστικών κέντρων και της πατρίδας μας γενικότερα.

Πρόλογος

Ευχαριστίες

Τοπογραφικό διάγραμμα του οικισμού

Εισαγωγικά

 

Κεφάλαιο 1
Ιστορία και γεωγραφία της περιοχής

 

 1. Γεωγραφική θέση − Διοικητικά Όρια − Συγκοινωνία

 2. Ανθρώπινη παρουσία στην ευρύτερη περιοχή του χωριού μας κατά την αρχαιότητα

 3. Το όρος Παρθένιο και η σπηλιά Πηνίκοβη

 4. Η κάθοδος των Σλάβων και τα σλαβικά τοπωνύμια

 5. Προεπαναστατικοί Χρόνοι

 6. Νεότεροι Χρόνοι

 7. Η γενική κατάσταση του χωριού τη δεκαετία του 1920

 8. Καστρί − το χωριό των προγόνων μας

 9. Οι διπλοκάτοικοι Μασκλινιώτες

10. Η περιοχή της Κουμπίλας

11. Ο ποταμός Τάνος

12. Μορφολογία του εδάφους − κλίμα − χλωρίδα − πανίδα −  ρέματα − μονοπάτια

13. Τοπωνύμια της ευρύτερης περιοχής του χωριού

 

Κεφάλαιο 2

Οικιστικά − Ύδρευση − Συγκοινωνία

 

1. Αρχιτεκτονική των σπιτιών

2. Οι αυλές των σπιτιών

3. Το χτίσιμο των οικοδομών

 4. Ο φωτισμός των κτισμάτων

 5. Η θέρμανση των κατοικιών

 6. Η ύδρευση του οικισμού

 7. Τα πηγάδια του χωριού

 8. Πώς εξαφανίστηκαν οι λιθοσωροί από τις γειτονιές του χωριού 

 9. Η πληθυσμιακή εξέλιξη του οικισμού

10. Οι γειτονιές του χωριού 

11. Η γειτονιά Ζαρελιάνικα 

12. Eτυμολογία οικογενειακών ονομάτων των κατοίκων 

13. Η πλατεία του χωριού 

14. Η εκκλησία του Αϊ-Γιώργη

15. Παπαδάκια στην εκκλησία του Αϊ-Γιώργη τη δεκαετία του 1950

16. Τ’ αλώνι της εκκλησιάς του Αϊ-Γιώργη

17. Το νεκροταφείο 

18. Παρεκκλήσια και εξωκκλήσια

19. Το μνημείο των πεσόντων και οι Μασκλινιώτες ήρωες

20. Το Δημοτικό σχολείο

21. Το Αγροτικό ιατρείο

22. Το Ταχυδρομείο

23. Τα τραίνα που φύγαν...

24. Ο σταθμός του τραίνου

25. Το σημείο συνάντησης των κατοίκων του χωριού

26. Το «βαγονέτο» και η ομάδα συντήρησης της γραμμής 

27. Ιστορική αναδρομή του σιδηροδρομικού δικτύου της περιοχής

28. Η συμβολή του τραίνου στην οικονομική ανάπτυξη του χωριού

29. Τα γεφύρια του σιδηρόδρομου από Σύρτη μέχρι Παρθένι

30. Οδικό δίκτυο κατά την αρχαιότητα και τους νεότερους χρόνους

31. Τα χάνια στην ευρύτερη περιοχή του χωριού

32. Η ιστορία των αυτοκινητόδρομων του χωριού

 

Κεφάλαιο 3

Ασχολίες των κατοίκων

 

 1. Η καλλιέργεια και το μάζεμα της ελιάς 

 2. Τα ελαιοτριβεία

 3. Η καλλιέργεια των αμπελιών

 4. Ο τρύγος και το πάτημα των σταφυλιών

 5. Η σπορά των δημητριακών

 6. Ο θέρος των δημητριακών

 7. Το αλώνισμα

 8. Η αλωνιστική μηχανή

 9. Τα αλώνια του χωριού

10. Η σεμπριά των νοικοκυριών

11. Η σημασία των μουλαριών σαν μεταφορικό μέσο

12. Το πότισμα των περιβολιών

13. Το γκάργιο σαν μέσο άντλησης νερού από τα πηγάδια 

15. Κτηνοτροφία

16. Πτηνοτροφία

17. Μελισσοκομία

18. Η παρασκευή του χωριάτικου σαπουνιού 

19. Οι αλευρόμυλοι

20. Οι ξυλόφουρνοι, το ζύμωμα και το ψήσιμο του ψωμιού

21. Το κηροπλαστείο της εκκλησίας του Αϊ-Γιώργη

22. Τα ασβεστοκάμινα

23. Τα σιδηρουργεία (γύφτικα)

24. Τα υποδηματοποιεία (τσαγκάρικα)

25. Τα σαγματοποιεία (σαμαρτζίδικα) − πεταλωτήρια

26. Η κατασκευή του σαμαριού

27. Το φανοποιείο

28. Το υφαντήριο

29. Τα φωτογραφεία

30. Τα κουρεία (μπαρμπέρικα)

31. Τα άλλα μαγαζιά του χωριού

32. Μέτρα και σταθμά που ίσχυσαν έως την 1η Ιουλίου του 1959

33. Οι βαρελοβαγενάδες της Μάσκλινας

34. Οι λαδέμποροι του χωριού

35. Οι Μασκλινιώτες αγωγιάτες

36. Άλλες δευτερεύουσες επαγγελματικές ασχολίες των κατοίκων

37. Οι ντελάληδες του χωριού

38. Ο πρώτος γυναικείος συνεταιρισμός

39. Συντεχνίες − συνεταιρισμοί

40. Τα ζυμαρικά «Μέλισσα» και η σχέση τους με το χωριό

41. Η εξέλιξη της εμπορικής επιχείρησης των αδελφών Λυγγίτσου

42. Ξένοι επαγγελματίες, μαστόροι και εργάτες που πέρασαν από το χωριό

 

Κεφάλαιο 4

Η καθημερινή ζωή των κατοίκων

 

 1. Η δομή της οικογένειας έως τη δεκαετία του 1960

 2. Η καθαριότητα του σπιτιού και της οικογένειας

 3. Απρίλης − «κοπάνισμα» στα ρέματα

 4. Η κοινωνική ζωή στο χωριό

 5. Το μάτιασμα − άλλες προλήψεις και δοξασίες

 6. Ο ερχομός των παιδιών στη ζωή

 7. Η βάφτιση των παιδιών

 8. Τα παντρολογήματα των ζευγαριών στη Μάσκλινα

 9. Η τελευταία διαδρομή για το μεγάλο ταξίδι

10. Η ζωή των μαθητών του χωριού στην πόλη τη δεκαετία του 1960

11. Τα παιχνίδια των παιδιών − η κατασκευή των χαρταετών

12. Αθλητικές εκδηλώσεις

13. Η ενδυμασία των κατοίκων 

14. Ο αργαλειός

15. Στο πανηγύρι της Επισκοπής

16. Η πανδημία του κορωνοϊού στο χωριό μας

17. Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής έως το τέλος της δεκαετίας του 1960

18. Η διατροφή των κατοίκων

19. Η Χριστουγεννιάτικη «θυσία» των μοσχαριών στα χασάπικα

 

Κεφάλαιο 5

Λαογραφικά και άλλα θέματα

 

1. Το μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου στον Κοκκινόβραχο

 2. Το προσκύνημα των Μασκλινέων στο μοναστήρι του Προδρόμου

 3. Η πάλη του παπα-Χριστόφορου με τον Γερμανό στρατιώτη

 4. Το «χωρατό» του καφετζή

 5. To ζωντάνεμα αναμνήσεων μιας Μασκλινιώτισας

 6. Το πάθημα του χωριανού μας στο τηλεφωνείο

 7. Ο καλοκάγαθος ταβερνιάρης και ο γιατρός

 8. Ο άδικος χαμός χωριανού μας που πήγε να χωρίσει συμπατριώτες του

 9. Μασκλιναίοι που πέρασαν στην ιστορία με τον χαρακτήρα τους

10. Η διάσωση ζεύγους συγχωριανών μας από βέβαιο πνιγμό

11. Το χαμένο νερό του Δραγουνιού

12. Η ιστορία του δέντρου της ελιάς

12. Παροιμίες και παροιμιώδεις φράσεις για την ελιά και το λάδι

13. Μετανάστευση των κατοίκων

14. Η σπηλιά «Μαύρη Τρύπα» και η ιστορία της περιοχής

 

Επίλογος

 

1. Προβληματισμοί για την εξέλιξη της φυσιογνωμίας του χωριού

2. Το παρόν και το μέλλον της Μάσκλινας

 

Γλωσσάρι  

Βιβλιογραφία

 

Παράρτημα Α΄

Γενεαλογικό δέντρο των οικογενειών

 

Παράρτημα Β΄

Τα σπίτια του χωριού και οι ιδιοκτήτες τους

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

 

 

«Εκεί που σμίγει η αγάπη του πατέρα και της μητέρας,

εκεί που σμίγει η αγάπη των ανθρώπων,

είναι η πατρίδα σου».

 

Γιάννης Ρίτσος, Πρωινό άστρο.

 

Φτάνοντας στο απόγευμα της ζωής μας, αναπολούμε με τα μάτια της ψυχής, νοσταλγικά, τις συνήθειες των συγχωριανών μας, καθώς και τις ομορφιές, τις χαρές και τις στερήσεις που βιώσαμε μαζί τους στον πολυαγαπημένο μας τόπο, κυρίως στα παιδικά μας χρόνια. Η αγάπη μας για το χωριό, τα γλυκόπικρα βιώματα και η διαπίστωση των ρωγμών που εμφανίζονταν καθημερινά στα τοιχώματα του κοινωνικού ιστού της ιδιαίτερης πατρίδας μου, του Ελαιοχωρίου Αρκαδίας, έδωσαν το μελάνι της καρδιάς για να καταχωριστούν, σκαλισμένα με τη γραφίδα, στις σελίδες αυτού του βιβλίου.

Όλα αυτά αποτελούν μια προσπάθεια να καλυφθεί το συγγραφικό κενό που υπάρχει στην καταγραφή της ιστορίας, της κοινωνικής ζωής, των συνηθειών, των ηθών, των εθίμων, της καθημερινότητας των κατοίκων και του λαϊκού πολιτισμού του χωριού μας γενικότερα, από την αρχαιότητα έως σήμερα – και ιδιαίτερα κατά τους δύο περίπου τελευταίους αιώνες οργανωμένης ζωής. Επίσης, γίνεται αναφορά στην ιστορία της ευρύτερης περιοχής του χωριού και στη σύνδεσή της με την κοινωνική ζωή των κατοίκων του Ελαιοχωρίου.

Η παρούσα εργασία αποτελεί την πρώτη συγκεντρωμένη καταγραφή πληροφοριών σε βιβλίο για το χωριό μας, γεγονός που αύξησε τις δυσκολίες και το μέγεθος της ευθύνης μου ως προς τη μελέτη και την οργάνωση της συγγραφής. Νιώθω ευτυχής που κατάφερα να υλοποιήσω αυτό το εγχείρημα. Πιστεύω πως επιτέλεσα το καθήκον μου, τοποθετώντας ένα γραπτό λιθαράκι στη συνέχιση της ιστορίας και της παράδοσης του τόπου μας, ώστε να απομείνει στους απογόνους μας κάτι που, κατά τη γνώμη μου, τους έλειπε όλα αυτά τα χρόνια.

Μέσα σε αυτό καταγράφονται στοιχεία που συνέλεξα από ιστορικές γραπτές πηγές και δημόσια αρχεία, σχετιζόμενα με το χωριό μας και την ευρύτερη περιοχή του. Μέσα από την έρευνα, ήρθαν στην επιφάνεια οι απαρχές της δημιουργίας του και οι έποικοι του γεωγραφικού μας χώρου από την αρχαιότητα έως τις μέρες μας. Αναζητώντας την προέλευση της ονομασίας του χωριού, διαπίστωσα ότι αυτή ανάγεται σε πολύ παλαιότερες εποχές. Μελέτησα την ιστορική, οικιστική, επαγγελματική, κοινωνική και πολιτιστική πορεία και εξέλιξή του, από τη δημιουργία του έως σήμερα, βασιζόμενος στη βιβλιογραφία που παρατίθεται στο τέλος του παρόντος έργου, καθώς και σε προσωπικές εμπειρίες που έζησα με τους κατοίκους – ιδιαίτερα κατά την παιδική μου ηλικία. Επίσης, στηρίχτηκα σε προσωπικά γραπτά αρχεία, σε διηγήσεις και προφορικές αφηγήσεις, σε συνεντεύξεις ή βιντεο­σκοπήσεις που μου προσέφεραν απλόχερα άλλοι συγχωριανοί, είτε στο κατώφλι της ζωής τους είτε απόντες πλέον από αυτήν.

Από αυτές τις σελίδες, οι παλιοί θα αναπολήσουν και θα εκτιμήσουν τον προσωπικό τους αγώνα για επιβίωση, ενώ οι νέοι θα γνωρίσουν πως υπήρξαν άνθρωποι που έζησαν σ’ αυτόν τον ευλογημένο τόπο κάτω από πολύ πιο δύσκολες συνθήκες από τις σημερινές, με πολλές στερήσεις, αλλά με αληθινή ποιότητα ζωής· με αξίες που έδιναν νόημα στην καθημερινότητα και την έντυναν με αυθεντική ομορφιά.

Ως θιασώτες της παράδοσης, μεταφέροντας ιστορία, μνήμες, βιώματα, συναισθήματα και γεγονότα που μας κληροδοτήθηκαν, προτείνω στις νεότερες γενιές να κρατήσουν αυτό το βιβλίο σε μια άκρη της βιβλιοθήκης τους ως ιερό θυμητάρι· να τους θυμίζει την καταγωγή τους, για την οποία πρέπει να αισθάνονται υπερήφανοι. Για όσους βρίσκονται μακριά, στις μεγαλουπόλεις της Ελλάδας ή του εξωτερικού, να αποτελεί υπενθύμιση πως ό,τι έγινε και όσα πέτυχαν στη ζωή τους, τα οφείλουν σε εκείνα που έκτισαν οι πρόγονοί τους με ιδρώτα και αίμα πάνω στις άγονες πέτρες και τα άγια χώματα αυτού του τόπου.

Τέλος, αυτή η συγγραφική μου προσπάθεια αποτελεί και ένα «μνημόσυνο» στη μνήμη των προγόνων μας, τους οποίους πάντοτε θωρούσαμε με απέραντο θαυμασμό και βαθιά κατανόηση για τις κοινωνικές συνθήκες που έζησαν.

 

 

Γιώργος Στυλ. Σκλημπόσιος

Ναύπλιο, 2025